Skrzydlaci — 90 lat projektowania i budowania szybowców w Bielsku-Białej

Związki Podbeskidzia i Śląska Cieszyńskiego z szybownictwem sięgają początków lat 30-tych XX wieku. To właśnie w paśmie Beskidów zostały wytyczone nowe miejsca do uprawiania szybownictwa. W tym okresie członkowie Związku Awiatycznego Politechniki Lwowskiej, uczestnicy wyprawy mającej na celu poszukiwanie miejsc do uprawiania szybownictwa, pozytywnie zaopiniowali górę Żar jako idealne miejsce do startów z lin gumowych i lotów żaglowych.

W roku 1933, za sprawą inż. Tadeusza Chlipalskiego, na górze Chełm pojawił się inż. Wacław Czerwiński ze Lwowa, który wykonał pomiary oraz dokumentację zdjęciową miejsca, pozwalającą na rozpoczęcie procedury rejestracji szybowiska. Efektem tych starań było jego zarejestrowanie przez Departament Lotnictwa Cywilnego Ministerstwa Komunikacji. Oficjalne otwarcie Szkoły Szybownictwa Aeroklubu Śląskiego w Goleszowie miało miejsce 15 lipca 1934 roku.

To właśnie dzięki rozwojowi sportu szybowcowego, do którego potrzebne było zaplecze remontowe, możemy dopatrywać się początku produkcji szybowców na Podbeskidziu. Prekursorem tych działań był inż. Tadeusz Chlipalski, który w warsztatach Bielskiej Szkoły Przemysłowej, przy udziale członków Koła Szybowcowego tej uczelni, rozpoczął budowę szybowca CWJ bis SKAUT konstrukcji inż. Wacława Czerwińskiego i inż. Władysława Jaworskiego. Dzięki staraniom inż. Tadeusza Chlipalskiego w roku 1935 zostały powołane do życia Śląskie Warsztaty Szybowcowe, zlokalizowane przy ulicy Górskiej 15 w Bielsku — obecnie ul. Michałowicza. Warsztaty zajmowały się budową i remontami szybowców oraz produkcją wózków do ich transportu.

Niewątpliwie ważnym wydarzeniem, mającym wpływ na dalszy rozwój lotnictwa w regionie, była budowa lotniska i otwarcie w 1936 roku Szkoły Pilotów LOPP w Aleksandrowicach.

Krokiem milowym, który przyczynił się do uznania naszego miasta za główny ośrodek powojennego przemysłu szybowcowego, była decyzja Ministra Komunikacji o powołaniu 25 stycznia 1946 roku Instytutu Szybownictwa. W roku 1948 dyrektorem Instytutu został inż. Władysław Nowakowski, który kierował zakładem blisko 30 lat, do roku 1977. 5 października 1948 roku Instytut Szybownictwa został przemianowany na Szybowcowy Zakład Doświadczalny. Dzięki odbudowie szkolnictwa lotniczego do SZD zaczęli napływać nowi pracownicy, inżynierowie oraz technicy wykształceni już w okresie powojennym. W roku 1948 z inicjatywy SZD powołano w Bielsku Technikum Mechaniczno-Lotnicze, które było kuźnią kadr dla rozwijającego się przedsiębiorstwa.

W roku 1963, w wyniku zlikwidowania dyrekcji Zakładów Sprzętu Lotnictwa Sportowego w Warszawie, SZD rozpoczął dalszą działalność pod nazwą Zakłady Szybowcowe Delta–Bielsko. Po wielu latach zmian organizacyjnych, w 1975 roku nastąpiło połączenie wszystkich oddziałów działających w strukturach SZD, co doprowadziło do powołania Przedsiębiorstwa Doświadczalno-Produkcyjnego Szybownictwa PZL-Bielsko.

W roku 1999 PDPSz PZL-Bielsko zakończyło działalność. Upadłość zakładów zamknęła piękną kartę polskiego przemysłu szybowcowego. W okresie swojej działalności zakłady wyprodukowały ponad 5000 szybowców, przez wiele lat wyznaczając standardy ich budowy. Na szybowcach ze znaczkiem SZD polscy szybownicy zdobyli niezliczoną liczbę medali mistrzostw świata i Europy oraz pobili wiele rekordów szybowcowych.

Nie byłoby tego sukcesu bez ludzi związanych z SZD. Nie sposób wymienić w tak krótkim opisie wszystkich „Skrzydlatych”, których wkład przyczynił się do gwałtownego rozwoju lotnictwa sportowego, szybownictwa i przemysłu szybowcowego w naszym regionie. Projekt „Skrzydlaci” jest próbą przypomnienia, że za wszystkimi sukcesami polskiego szybownictwa stoją ludzie. To konstruktorzy, technicy, piloci i pracownicy zakładów stworzyli legendę szybowców ze znaczkiem SZD.

Mam nadzieję, że praca rozpoczęta przez Fundację Ludzie-Innowacje-Design, której celem jest przybliżenie „Skrzydlatych” szerokiemu gronu odbiorców, przyniesie efekt w postaci ugruntowania wiedzy na temat ich dorobku.